De mens, de mythe en Esher

Over grenzen, waarheid en de illusie van controle…

Er zijn de opportunisten met narcistische trekken… zij die systemen en mensen naar hun hand zetten, zonder oog voor gevolgen. Er zijn de volgzamen, de meelopers… die zich voegen naar de dominante stroom, uit gemak of angst om af te wijken. De afwachtenden… die liever toekijken dan handelen, alsof de wereld een voorstelling is die vanzelf afloopt, waar je niks aan kan doen en die een hogere macht bepaalt. En tenslotte de onverschilligen… die zich onttrekken, niet uit wijsheid maar uit gemak, alsof betrokkenheid een luxe is die alleen idealisten zich kunnen veroorloven. Samen vormen ze het patroon waarin complexe vraagstukken worden versimpeld. En precies daar begint de kromming in ons denken een kromming die Escher ooit tekende, maar die wij dagelijks in beleid herhalen.

Leestijd: ca. 5 minuten

Onze wereld:
We leven in een wereld waarin gebruiken vaak worden toegeschreven aan een geloof. Maar achter die rituelen en gewoonten schuilt iets fundamentelers… de menselijke neiging om zich te groeperen en te positioneren. Uiteindelijk kom je, ongeacht tijd of plaats, steeds dezelfde archetypen tegen.

Wanneer extreme gebeurtenissen plaatsvinden, treden extremisten naar voren. Hun tactiek is subtiel, ze vertellen geen leugens, maar amputeren gewoonweg de context. Waarheid zonder context is een scalpel die snijdt waar het wil. Zo ontstaat een beeld dat klopt in delen, maar als geheel misleidt en juist daardoor levensgevaarlijk is.

Waarom spreiding werkt en verbieden niet

Dit menselijk patroon zien we terug in de omgang met migratie en opvang. Wat in onze omgang met migratie zichtbaar wordt, is niet slechts beleid, maar een spiegel van hoe we denken over orde en chaos. Het idee dat het sluiten van asielcentra de instroom zou verminderen, is even onlogisch als alle hartcentra sluiten in de hoop dat er zich dan geen hartfalen meer aandient. Problemen verdwijnen niet door infrastructuur te ontkennen, ze verplaatsen zich, en helaas te vaak met nog grotere schade.

Kleine, goed verspreide opvanglocaties hebben daarom zowel een praktische als een filosofische logica. Ze behouden de menselijke maat, contacten ontstaan, gezichten krijgen namen, angst verliest zijn vorm. Ze versterken sociale veerkracht. Spreiding voorkomt concentratie van weerstand en wakkert juist empathie aan. En ze erkennen een realiteit… migratie is geen keuze van een land, maar een gevolg van mondiale dynamiek. Verbieden is een reflex van angst, geen strategie van wijsheid. Het biedt de illusie van controle, in een wereld die juist vraagt om adaptief vermogen.

De Escher samenleving

Toch lijken we als samenleving vaak gevangen in een Escher-achtig bouwwerk, trappen die nergens naartoe leiden, kamers die in zichzelf teruglopen. Politieke logica buigt hierdoor onder morele kromming. Er wordt aan het verkeerde fundament getrokken, in een poging de tekening alsnog kloppend te maken. Maar de lijnen van het systeem kloppen niet omdat ze ooit zijn getekend vanuit bezit, grens en orde… niet vanuit menselijkheid, natuur en evenwicht.

Wie vandaag opnieuw zou mogen beginnen, zou geen wereld ontwerpen met grenzen op papier, wetten die hoger staan dan de aarde zelf, of hiërarchieën die solidariteit vervangen. Een gezonde samenleving behoeft hooguit fatsoensregels… geen wetboeken die alles vasttimmeren. Misschien ligt daar de weg terug, een samenleving die geleid wordt door compassie, niet door controle. Een samenleving waar moeder natuur niet wordt beheerst, maar als richtingaanwijzer wordt erkend.

Overdenking

Misschien moeten we leren accepteren dat er structuren bestaan die niet te repareren zijn. Dat een Escher-tekening niet bedoeld is om te kloppen, maar om ons eraan te herinneren dat perspectief alles is. Wie de wereld echt wil begrijpen, moet haar niet recht tekenen, maar opnieuw leren bekijken. Want Escher was geen wiskundige, maar een kunstenaar, hij toonde ons dat het onmogelijke juist de plek is waar verbeelding begint. Misschien is dat wel wat de mens, mens maakt… het onmogelijke mogelijk maken en het soms kromme accepteren, niet door het te bezitten, maar door het te durven zien en te laten…

Misschien is het tijd voor een boek dat oude verhalen hervertelt… niet als vlucht uit de tijd, maar als leidraad voor een samenleving die niet wetmatig, maar menswaardig wil zijn. Met als kern het eenvoudigste gebod dat ooit genoteerd werd… “Heb uw naaste lief als uzelf” of “Niemand gelooft werkelijk, zolang hij zijn broeder niet gunt wat hij zichzelf gunt.”

In den beginne schiep de natuur een wezen zonder gedachten…

Of wacht!

Bernard



Met AI tekst en beeld ondersteuning, maar daarom zeker niet minder mijn verhaal.
Lees anders over dat… dit!