2025 Waar wijsheid zweeg, en macht zich liet horen…

Een pleidooi voor dialoog, menselijkheid en morele moed in een tijd van procedures

Terwijl de wereld schreeuwde om richting en nuance, kozen wij vaak voor volume boven inhoud. Macht vond haar podium, luid en zelfverzekerd. Wijsheid? Die stond in de coulissen, zwijgend, alsof ze niet was uitgenodigd. Het is verleidelijk om te denken dat dit toeval was, maar misschien zegt het meer over ons: over hoe we luisteren, kiezen en handelen wanneer de druk hoog is.

Mijn terugblik op het afgelopen jaar is er één van groeiende afstand tot het gesprek. We leven in een tijd waarin dialoog nog wel wordt beleden, maar zelden echt wordt gevoerd. Waar men zogenaamd het gesprek opent, maar het vervolgens onder in de kast legt. Waar regels, procedures en gelijk krijgen op papier het gesprek verdringen. Waar macht zich verschuilt achter systemen en verantwoordelijkheid wordt uitbesteed aan afspraken, protocollen en juridische kaders. In naam van orde, veiligheid en het grotere belang raken we iets wezenlijks kwijt: de bereidheid om de ander werkelijk te zien, te horen en te begrijpen…

Ik schrijf dit uit in de hoop op een andere visie en een hernieuwde gemeenschapszin. Een pleidooi om het gesprek terug te brengen naar waar het thuishoort: tussen mensen. Niet om het altijd eens te worden, maar om de ruimte te herstellen waarin verschil kan bestaan zonder direct te verharden. Want zonder dialoog verliest recht zijn ziel… en zonder menselijkheid verliest macht haar legitimiteit.

Long reed… ca. 12 min.

2025
Het liet mij vooral zien hoe ver we zijn afgedreven van de dialoog. Niet alleen tussen mensen onderling, maar juist daar waar macht, verantwoordelijkheid en voorbeeldgedrag samen zouden moeten komen… bij overheid en politiek. We roepen harder dan ooit dat we in gesprek moeten gaan en blijven, maar kiezen steeds vaker voor strijd. Niet alleen met wapens, maar met regels, procedures, beleidskaders en publieke framing. Het gesprek is verworden tot formaliteit… de strijd tot systeem.

De media zoekt, zoals altijd, de uitersten op. Maar het probleem zit vaak breder en dieper. Mensen lijken steeds minder bereid om meer dan één perspectief te lezen… laat staan te doorgronden. We consumeren standpunten die ons bevallen en noemen dat verdieping. In werkelijkheid verdampt het vermogen om complexiteit te verdragen.

Grenzen
Landen en partijen die zeggen te leunen op een eeuwenoude beschaving en te spreken vanuit wijsheid en traditie, grijpen in de praktijk niet naar wijsheid maar naar macht en agressie. Alsof ouderdom van denken automatisch moreel overwicht geeft. Alsof traditie vrijstelt van zelfonderzoek en fatsoen. Grenzen die ooit bedoeld waren om macht af te bakenen, worden nu gebruikt en verlegd om menselijkheid te beperken.

“Waar wijsheid ontbreekt, wordt macht luid… en onbuigzaam.“

Organisaties en overheden legitimeren dit handelen door te verwijzen naar grenzen, afspraken en protocollen. Alsof het herhalen van regels hetzelfde is als recht doen. Alsof menselijke situaties zich laten vangen in afgehamerde formats en gebiedsgrenzen. De logica van de menselijkheid verliest het hier structureel van de logica van het systeem… en dat verlies wordt zelden erkend.

Mensen, bestuurders en partijen die zich afficheren als hoeders van het gesprek, van verbinding en inclusie, lopen mee in marsen tegen oorlog en voor dialoog en stappen daarna zonder aarzeling een juridische procedure in. Ze zeggen er voor iedereen te zijn en verkondigen dat iedereen zijn mening mag hebben, maar zodra die mening of kritiek niet past binnen het door hen vastgestelde denkkader, wordt die waarheid ontkend, buitengesloten of… als dat niet werkt… de juridische route ingezet als wapen. Het gesprek wordt dan niet beëindigd, maar vervangen door een procedure.

“Een realisatie van macht… een actualisatie van controle… een visualisatie van gezag… en een specialisatie in uitsluiting.“

Oorlog wordt zelden verkocht als oorlog. Het wordt verpakt in woorden die moreel klinken: veiligheid, vrijheid, bescherming van waarden, behoud van cultuur. Men beroept zich op het grotere belang, alsof geweld een noodzakelijke route is naar vrede. Het narratief is altijd strategisch:
Wij verdedigen ons tegen dreiging.
Wij beschermen onze mensen.
Wij voorkomen chaos.

“Daarmee wordt geweld genormaliseerd voordat het wordt uitgevoerd… en kritiek moreel verdacht gemaakt voordat zij kan worden uitgesproken.“

De verjuridisering volgt dezelfde logica. Steeds vaker is zij het eerste instrument in plaats van het laatste redmiddel. Hier raakt het debat aan een fundamentele spanning. Het recht hanteert strikte definities en scherpe grenzen, terwijl menselijke interactie zich afspeelt in een domein van intenties, emoties en context. Waar de wet een reeks gebeurtenissen kan kwalificeren als strafbaar, kan hetzelfde in menselijk perspectief worden gezien als pogingen tot oplossingen, zorg of het voorkomen van schade.

“Het recht abstraheert… terwijl de mens nuanceert.“

Een organisatie of persoon die de procedure wint, verliest ook altijd iets. Noem het fatsoen… noem het menselijkheid… noem het toekomst. Elke gewonnen procedure laat een litteken achter in de gezamenlijke toekomst. Verantwoording nemen en het verschuilen achter groepsafspraken en het behoud van positie prevaleert te vaak boven het moreel kompas. Groepsdruk vervangt lef… en maakt dat wie beter weet, toch zwijgt.

Wij verdedigen ons tegen dreiging.
Wij beschermen onze mensen.
Wij voorkomen chaos.

Intenties
De kern van deze verschuiving ligt in hoe we omgaan met intenties. We vragen steeds minder wat de ander bedoelt en plakken steeds vaker onze eigen interpretatie op andermans woorden en gedachten. Dat label noemen we dan de waarheid! Zo verandert misverstaan in zeker weten. Het is efficiënt… je kunt sneller veroordelen dan begrijpen… maar het holt vertrouwen uit.

“Begrip kost tijd. Oordeel levert snelheid.”

Een samenleving die intentie niet onderzoekt maar toekent, bouwt geen gesprek; zij bouwt een slagveld in nette vergaderzalen en keurige woorden. Hierin zijn het de extremisten en activisten die het sterkst vertegenwoordigd zijn en zo uitgroeien tot splitzwam in onze samenleving. En dat is wrang, want het zijn vaak juist deze uithoeken die zeggen te strijden voor een betere samenleving… maar dan helaas enkel die van hun.

“Waar idealen verharden tot identiteit, verdwijnt de bereidheid tot luisteren.”

Media
Intussen is de media geen venster meer, maar een spiegelkamer geworden. We kiezen bronnen die passen bij onze eigen bubbel en noemen ons dan  “goed geïnformeerd”. In werkelijkheid verliezen we eerst het overzicht en daarna het inzicht… vooral in andersdenkenden. Samenleven verschrompelt tot parallelle monologen. We spreken wel, maar het botst niet meer constructief… het splijt.

De media levert bovendien steeds vaker dat wat gevraagd wordt… spektakel in plaats van inhoud. Geef je inhoud, dan leest men het niet meer… geef je inhoudsloos spektakel, dan gelooft men het niet meer. Zo ontstaat een informatiecultuur waarin niemand nog werkelijk wijzer wordt, maar iedereen zich bevestigd voelt.

Sterker
Onder dit alles ligt een hardnekkig misverstand: dat de wereld sterker zou worden naarmate ieder zorgt voor de eigen bubbel. In dat misverstand wordt de terechte emancipatie van het individu langzaam verschoven van bevrijding naar instrument… inzetbaar voor persoonlijk, maatschappelijk of politiek gewin. Autonomie verwordt tot afbakening, zelfbeschikking tot zelfhandhaving. Het klinkt logisch… focus, regie, vrijheid… maar in de praktijk reduceert het relaties tot middelen en maakt het de ander tot decor. Individuele kracht zonder relationele bedding is een helder licht in de nacht op een leeg eiland. Het geeft zicht, maar geen richting…

Wrang
Misschien is het meest wrange wel dit: dat we eraan gewend zijn geraakt om in het zogenaamd grotere belang te ontkennen en te liegen, mensen uit te sluiten en zelfs de geschiedenis te herschrijven. Het narratief is geen spiegel meer, maar een wapen geworden. Wie de macht over het verhaal bezit, kan schuld verplaatsen, intenties verdraaien en feiten buigen tot strategie. Waarheid wordt dan niet langer gezocht, maar gemaakt…

Overdenking
Ik constateer bijna absurde consequenties: een voller wordende wereld met steeds meer eenzamen. Niet omdat er te weinig mensen zijn, maar omdat wederkerigheid verdampt. We hebben contacten, maar missen gemeenschap. We hebben agenda’s, maar weinig gedeelde praktijk. Angst voor de grote globale wereld heeft ons kleiner doen denken… cirkel na cirkel, framing na framing, procedure na procedure. En misschien nog schrijnender: we zijn het vermogen kwijtgeraakt om werkelijke vriendschappen of relationele verstandhoudingen te herkennen. We verwarren netwerk met nabijheid, bereik met betekenis, en bevestiging met verbondenheid. Het vinden van die ene partij die werkelijk de jouwe is… wordt door een steeds groter en steviger eisenpakket bijna onmogelijk.

“Eisen moeten weer wensen worden… wensen moeten weer uitnodigingen worden… en bieden moet belangrijker worden dan verlangen. Wat heb ik te geven? Waar ligt de ruimte voor het denken van het andere? Kan ik daarmee dealen en al het andere zien als connectie?”

Het lijkt erop dat de wereld strijd nodig heeft om zijn eigen bestaansrecht te bevestigen. Alsof vrede niet genoeg is om betekenis te geven, en conflict de brandstof is waarmee systemen zichzelf rechtvaardigen.

“Hoe groter de strijd, hoe sterker de illusie van controle.”

Oproep
Laten we daarom strijd en schaamte van ons afgooien. Laten we zelfs de grootste tegenstanders de hand geven. Niet om het eens te worden, maar om het gesprek te herstellen. Om elkaar werkelijk de ruimte te geven te denken wat men wil… en te zijn wie men werkelijk is… zonder angst dat afwijking meteen leidt tot uitsluiting.

“Binnen de juiste verstandhouding moeten we kritiek durven zien als een vorm van liefde… een poging om elkaar scherper, beter en eerlijker te maken.“

Bernard, alleen maar liefs…

Wegkijken is een keuze…


Met AI tekst en beeld ondersteuning, maar daarom zeker niet minder mijn verhaal.
Lees anders over dat… dit!